R-Serwis
www.Reprywatyzacja.info.pl
do strony głównej

Wskaźniki finansowe (ceny, wynagrodzenia, odsetki) od roku 1939


 

Spis treści tej strony

Wprowadzenie. 1

Wybrane wskaźniki 1

Przeciętne wynagrodzenie. 2

Inflacja. 3

Odsetki ustawowe. 5

 


Wprowadzenie

Przy rozliczaniu wartości mienia, należności i zobowiązań sprzed kilkudziesięciu lat konieczna jest często odpowiednia waloryzacja dawnych kwot.

Waloryzacja taka powinna uwzględniać następujące zdarzenia prawno-ekonomiczne:

Zgodnie z różnymi przepisami, waloryzacja może być dokonywana wg różnych wskaźników, przede wszystkim jednak wg inflacji, przeciętnego wynagrodzenia lub odsetek ustawowych.

Ułatwieniu tego rodzaju przeliczeń służyć mogą poniższe tabele wraz z objaśnieniami, a także tzw. kalkulatory odsetkowe.

Denominacja ekwiwalentna (1994)

Nastąpiła w roku 1994 i miała charakter ekwiwalentny (nie w wyniku tej operacji nie stracił, zmieniła się tylko forma zapisu kwot). Oznaczała w praktyce podzielenie wszystkich kwot przez 10.000.

Zmiana systemu pieniężnego (1950)

Przy porównywaniu cen i kwot sprzed i po 1950 roku należy pamiętać o przeprowadzonej z dniem 30 października 1950 r. nieekwiwalentnej zmianie systemu pieniężnego (ustawa o zmianie systemu pieniężnego: Dz. U. nr 1950.50.459):

·         ceny i płace zostały zredukowane w stosunku: 100 zł dotychczasowych na 3 zł nowe;

·         wymiana gotówki przeprowadzona została wg relacji: 100 złotych dawnych na 1 zł nowy;

·         przyjęto równoważnik kruszcowy 1 nowego złotego: 0,22 g czystego złota.


Wybrane wskaźniki

·         inflacja – od roku 1950

·         przeciętne wynagrodzenie - od roku 1950

·         odsetki ustawowe – od roku 1965

·         cena 1 m. kw. gruntu/ mieszkania - od roku ...

·         cena 1 m. sześć. drewna - od roku ...

Ze względu na brak danych za lata wcześniejsze niż rok 1950 na stronie internetowej GUS, na razie podajemy wskaźniki począwszy od tego właśnie roku. Wdzięczni będziemy za podanie nam źródeł i/ lub wartości tych wskaźników począwszy od roku 1939.


Przeciętne wynagrodzenie

Wprowadzenie

W poszczególnych okresach kwoty przeciętnego wynagrodzenia podano w różnych – typowych dla tych okresów – postaciach:

·        za lata 1950 – 1991: w kwocie netto, w starych złotych (ZŁ);

·        za lata 1992 – 1998: w kwocie brutto ( = kwota netto plus podatek dochodowy od osób fizycznych; podatek ten wynosił na początku 20-40% kwoty brutto, co odpowiada 25-67% pierwotnej kwoty netto); do roku 1994 - w starych złotych (ZŁ), a od 1995 roku - w nowych złotych (PLN), tj. po denominacji w stosunku 10.000 : 1;

·        od 1999 r. – ubruttowione (= kwota brutto – jak wyżej - plus dodatkowo 23,5% od tej kwoty – składka ZUS (połowa składki, która jest płacona z wynagrodzenia pracownika).

Tabela

Rok

Kwota*

[zł/ PLN]

2002

2 133,21

2001

2 061,85

2000

1 923,81

1999

1 706,74

Z dniem 1.1.1999 r. nastąpiła zmiana kwoty na postać ubruttowioną = dotychczasowa  kwota brutto plus ZUS 23,5%

1998

1 239,49

1997

1 061,93

1996

873,00

1995

702,62

Z dniem 1.1.1994 r. nastąpiła denominacja ekwiwalentna w stosunku 10 000 : 1

1994

5 328 000

1993

3 995 000

1992

2 935 000

Z dniem 1.1.1992 r. nastąpiła zmiana kwoty na postać brutto = dotychczasowa kwota netto plus podatek dochodowy od os. Fizycznych (20% - 40% kwoty brutto)

1991

1 770 000

1990

1 029 637

1989

206 758

1988

53 090

1987

29 184

1986

24 095

1985

20 005

1984

16 838

1983

14 475

1982

11 631

1981

7 689

1980

6 040

1979

5 327

1978

4 887

1977

4 596

1976

4 281

1975

3 913

1974

3 185

1973

2 798

1972

2 509

1971

2 358

1970

2 235

1969

2 174

1968

2 106

1967

2 016

1966

1 934

1965

1 867

1964

1 816

1963

1 763

1962

1 680

1961

1 625

1960

1 560

1959

1 453

1958

1 348

1957

1 279

1956

1 118

1955

1 008

1954

975

1953

920

1952

652

1951

599

1950 po zmianie systemu pieniężnego

551

1950 – przed zmianą syst. pieniężnego

18 370

(szacowane następująco: 551 zł / 3 x 100)

 
Źródło: GUS -> www.stat.gov.pl/serwis/mwynagr.htm 

Przykład

Załóżmy, że potrzebujemy zwaloryzować kwotę 1 000 zł z roku 1960 na rok 2000 – wg wskaźnika przeciętnego wynagrodzenia.

W tym celu daną kwotę z roku 1960 dzielimy przez podane w tabeli przeciętne wynagrodzenie dla roku 1960 i mnożymy przez podane w tabeli przeciętne wynagrodzenie dla roku 2000: 1.000 zł / 1 560 zł x 1 923,81 zł. Daje to kwotę 1 233 PLN.

Oznacza to, że jeśli za daną pracę płacono w roku 1960 przeciętnie 1 000 zł netto, to za tę samą pracę w roku 2000 płacono 1 233 PLN ubruttowione (nowych złotych, po denominacji dokonanej z dniem 1.1.1995 r.). Ponieważ przyjęte do obliczeń przeciętne wynagrodzenie w roku 1946 było w postaci netto, zaś przeciętne wynagrodzenie w roku 2002 – w postaci ubruttowionej, dlatego w tej ostatniej postaci otrzymaliśmy też wynik naszych obliczeń. Aby otrzymać kwotę netto, musielibyśmy z uzyskanej kwoty ubruttowionej potrącić około 1/3 część (zależnie od odpowiedniego przedziału skali podatku dochodowego); dałoby to około 822 zł (netto).

 


Inflacja

Wprowadzenie

Inflacja to wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (w Polsce), zwykle podawany w skali rocznej.

Roczny wskaźnik inflacji jest to przeciętny wzrost przeciętny wzrost cen typowego „koszyka” towarów i usług konsumpcyjnych nabywanych przez obywatela w stosunku do cen z końca roku poprzedniego; koszyk ten nie obejmuje towarów i usług produkcyjnych (maszyny, surowce, usługi obce - podwykonawcy).

Tabela

Patrz objaśnienia i przykład pod tabelą

 

Rok

Inflacja

Inflacja skumulowana

od 1950 r.

2002

101,9

0,6998

2001

1,055

0,6868

2000

1,101

0,6510

1999

1,073

0,5912

1998

1,118

0,5510

1997

1,149

0,4929

1996

1,199

0,4289

1995

1,278

0,3578

(po denominacji w stos.: 10.000 : 1)

1994

1,322

2 799,301

1993

1,353

2 117,474

1992

1,430

1 565,022

1991

1,703

1 094,421

1990

6,858

642,643

1989

3,511

93,707

1988

1,602

26,690

1987

1,252

16,660

1986

1,177

13,307

1985

1,151

11,306

1984

1,150

9,823

1983

1,221

8,541

1982

2,008

6,995

1981

1,012

3,484

1980

1,094

3,442

1979

1,070

3,147

1978

1,081

2,941

1977

1,049

2,720

1976

1,044

2,593

1975

1,030

2,484

1974

1,071

2,412

1973

1,028

2,252

1972

1,000

2,190

1971

0,999

2,190

1970

1,011

2,193

1969

1,014

2,169

1968

1,016

2,139

1967

1,015

2,105

1966

1,012

2,074

1965

1,009

2,049

1964

1,012

2,031

1963

1,008

2,007

1962

1,025

1,991

1961

1,007

1,943

1960

1,018

1,929

1959

1,011

1,895

1958

1,027

1,874

1957

1,054

1,825

1956

0,990

1,732

1955

0,976

1,749

1954

0,937

1,792

1953

1,419

1,913

1952

1,144

1,348

1951

1,096

1,178

1950

1,075

1,075

(po zm. syst. pieniężnego)

 

Źródło: GUS -> http://www.stat.gov.pl/serwis/inflacja/index.htm

 

Objaśnienia

1.       Aby dowiedzieć się, ile wynosi skumulowana inflacja w danym okresie, należy przemnożyć wskaźniki inflacji za wszystkie kolejne lata danego okresu.

2.       Porównując kwoty przed i po dniu 1.1.1995 należy uwzględnić dokonaną w 1995 roku ekwiwalentną denominację złotego w stosunku 10.000 : 1.

3.       Wskaźnik inflacji mniejszy od 1,000 (rok 1971) oznacza, że wyjątkowo w danym roku ceny przeciętnie spadły, a nie wzrosły; wartości takie oznaczono kolorem czerwonym.

4.       Aby ułatwić obliczenia osobom nie korzystającym z arkusza kalkulacyjnego, w dodatkowej kolumnie tabeli podano obliczoną w ten sposób skumulowaną inflację począwszy od roku 1950, z uwzględnieniem denominacji dokonanej z dniem 1.1.1995 r.

Przykład

Załóżmy, że potrzebujemy obliczyć skumulowaną inflację (krotność wzrostu ceny towarów i usług konsumpcyjnych) między początkiem roku 1960, a końcem roku 2000.

W tym celu  mnożymy wskaźniki inflacji za kolejne lata 1960, 1961, 1962, ..., 1999 i 2000; na końcu wynik dzielimy przez 10.000 (denominacja w 1994 r.).

To samo możemy obliczyć prościej i szybciej, korzystając z kolumny podającej inflację skumulowaną od roku 1950: dzielimy wartość tego wskaźnika podaną dla roku 2000 (na jego koniec) przez wartość tego wskaźnika podaną dla roku 1959 (tj. na jego koniec, co oznacza to samo, co potrzebny nam początek roku 1960). Daje to 0,6510 / 1,895 = 0,3435. Oznacza to, że cena przeciętnego towaru konsumpcyjnego lub usługi konsumpcyjnej na koniec roku 2000 stanowi (po uwzględnieniu denominacji dokonanej 1.1.1995 r.) 0,3435 ceny tego towaru lub usługi z początku roku 1960.


Odsetki ustawowe

Wprowadzenie

W różnych sytuacja od zaległej kwoty należności naliczane są odsetki za zwłokę (art. 481 &1 KC). Jeśli w danej sprawie brak szczególnych regulacji prawnych lub umownych, stosuje się stopę tzw. odsetek ustawowych (art. 481 &2 i art. 359 KC). Stopa ta, podawana jest dla kwot w złotych polskich, zwykle w skali roku.

Począwszy od dnia wejścia w życie ustawy – Kodeks cywilny (1965.01.01) stopę odsetek ustawowych określają kolejne rozporządzenia Rady Ministrów, publikowane w Dzienniku Ustaw; są one zmieniane zwykle co kilka miesięcy lub lat, stosownie do aktualnego poziomu inflacji i stóp procentowych NBP. Za poszczególne okresy zwłoki odsetki naliczane są wg stopy obowiązującej w każdym z tych okresów (patrz tabela poniżej).

Zaległe odsetki można doliczyć do kwoty głównej (procent składany) w zasadzie począwszy od dnia wniesienia powództwa o zapłatę tych odsetek (art. 482 KC).

Odsetki należne są od kwoty głównej długu za okres aż do dnia ew. przedawnienia się tej pierwszej.

Odsetki uznawane są przez orzecznictwo za tzw. świadczenie okresowe i jako takie przedawniają się z upływem 3 lat od dnia ich wymagalności (powstania), przy czym oddzielnie przedawniają się odsetki należne za każdy kolejny dzień. Dotyczy to także przyszłych odsetek zasądzonych wyrokiem sądowym.

Tabela

Dzień zmiany

stopy odsetek ustawowych

Stopa odsetek w skali rocznej

[%]

Oznaczenie rozporz. RM

(Dz. U.)

Stopa odsetek skumulowana

od 1.1.1965 r.*

[%]

2003.02.01 (aktualnie)

13%

2003.14.137

 

2002.07.25

16%

2002.117.1009

 

2001.12.15

20%

2001.143.1612

 

2000.11.01

30%

2000.90.996

 

1999.05.15

21%

1999.43.429

 

1999.02.01 

24%

1999.43.429

 

1998.04.15

33%

1998.45.270

 

1997.01.01

35%

1996.151.713

 

1995.12.15

46%

1995.141.694

 

1993.05.01

54%

1993.33.148

 

1992.08.15 

60%

1992.60.304

 

1991.09.15 

80%

1991.82.367

 

1991.03.01

140%

1991.12.50

 

1990.12.01

90%

1990.82.478

 

1990.07.01

60%

1990.41.241

 

1990.05.01

144%

1990.28.166

 

1990.04.01

216%

1990.19.116

 

1990.03.01

216%

1990.11.70

 

1990.02.01

480%

1990.4.25

 

1990.01.01

720%

1990.1.1

 

1989.11.01

120%

1989.57.338

 

1989.07.15

99%

1989.41.225

 

1989.03.21

55%

1989.16.84

 

1988.01.01

8%

---

534%

1987.01.01

8%

---

487%

1986.01.01

8%

---

444%

1985.01.01

8%

---

403%

1984.01.01

8%

---

366%

1983.01.01

8%

---

332%

1982.01.01

8%

---

300%

1981.01.01

8%

---

270%

1981.01.01

8%

---

243%

1980.01.01

8%

---

217%

1979.01.01

8%

---

194%

1978.01.01

8%

---

172%

1977.01.01

8%

---

152%

1976.01.01

8%

---

133%

1975.01.01

8%

---

116%

1974.01.01

8%

---

100%

1973.01.01

8%

---

85%

1972.01.01

8%

---

71%

1971.01.01

8%

---

59%

1970.01.01

8%

---

47%

1969.01.01

8%

---

36%

1968.01.01

8%

---

26%

1967.01.01

8%

---

17%

1966.01.01

8%

---

8%

1965.01.01

(wejście w życie ustawy Kodeks cywilny) 

8%

1964.47.321

---

1933.01.01 ?

?%

1933???.xx.xxx

 

 
Źródło: Min. Sprawiedliwości, serwis www.e-dlugi.pl, serwis e-prawnik, Serwer Prawa LEX 

 

* Podana w tabeli stopa odsetek skumulowana za okres od dnia 1.1.1965 r. obliczona została na zasadzie hipotetycznego procentu składanego (art. 482 KC), tj. w taki sposób, jak gdyby określona kwota została złożona do banku i na koniec każdego roku dawała odsetki wg aktualnej stopy odsetek ustawowych (niekiedy zmienianej także w ciągu roku), a te z kolei odsetki nigdy nie przedawniałyby się, ale byłyby każdorazowo dopisywane do kwoty depozytu (kapitalizacja); i tak samo na koniec każdego kolejnego roku kalendarzowego. Formuła wygląda następująco: (1+p1) * (1+p2) * (1+p3) itd. – tyle razy, ile jest lat, gdzie p1, p2, p3 itd. – oznaczają stopy obowiązujące w kolejnych latach; jeśli stopa zmieniła się w ciągu roku, odsetki za dany rok oblicza się proporcjonalnie do liczby dni obowiązywania poszczególnych stóp.

Przykład

Załóżmy, że potrzebujemy obliczyć odsetki ustawowe należne od kwoty 100 zł wymagalnej w dniu 2002.07.12 do dnia 2003.06.20.

Odsetki obliczamy następująco, oddzielnie dla poszczególnych okresów w których obowiązywały określone stopy odsetek ustawowych.

·         za okres od 2002.07.12 do 2002.07.25 (dzień zmiany stopy odsetek ustawowych: patrz tabela): liczba dni: 13

·         za okres od 2002.07.26 do 2003.06.20 (dzień kolejnej zmiany stopy odsetek ustawowych: patrz tabela): liczba dni: 329

·         za okres od 2003.02.01 (dzień kolejnej zmiany stopy odsetek ustawowych: patrz tabela) do 2003.06.20 (koniec okresu zwłoki): liczba dni: 140

Suma odsetek za cały okres wynosi: 100 zł x [13 dni x 20% / 365 dni + 329 dni x 16% / 365 dni + 140 dni x 13% / 365 dni) = ... zł.

E-kalkulator odsetkowy

Ręczne obliczanie odsetek ustawowych za długie okresy, w ciągu których stopa ich ulegała wielokrotnej zmianie jest dość uciążliwe. Można wtedy skorzystać z tzw. kalkulatorów odsetkowych oferowanych przez różne specjalistyczne serwisy internetowe:

·         serwis www.e-dlugi.pl

·         serwis Plurix


Wszelkie prawa autorskie do zawartości niniejszego Serwisu R  – zastrzeżone.

© Juliusz Bennich-Zalewski (autor i właściciel serwisu)


Data ostatniej aktualizacji strony: 2003.08.04