R-Serwis
www.Reprywatyzacja.info.pl

Dawne stowarzyszenia (towarzystwa) – możliwości reaktywacji i rewindykacji


Wstęp

Warunki i zasady reaktywacji stowarzyszenia

Smutne losy jednego ze stowarzyszeń w kilkanaście lat po reaktywacji

Publikacje prasowe

 


Wstęp

Niniejsza strona Serwisu poświęcona jest dawnym stowarzyszeniom (zwanym także czasem towarzystwami), które – zwykle bezprawnie – zostały zlikwidowane przez władze PRL, celem przejęcia majątku tych podmiotów.

Były to stowarzyszenia utworzone na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z 1932 r. – Prawo o stowarzyszeniach (PrStow1932) (Dz. U. nr 1932.94.808 z późn. zm.); patrz art. 56 aktualnej ustawy z 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach.

Zwykle jeszcze przedwojenne, czasem jednak likwidowano także stowarzyszenia utworzone po 1945 roku, jak na przykład Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich (SDP), zlikwidowane w stanie wojennym (1981-1983).

 

Wczoraj, dziś i jutro organizacji obywatelskich (stowarzyszeń i fundacji) w Polsce

Organizacje pozarządowe, Grzegorz Jan Grabski, Rz, 1997.05.27 

Tu kupisz tam sprzedasz, nie weźmie cię bieda. Jak stowarzyszenia działające w PRL radzą sobie w nowej rzeczywistości, Mariusz Przybylski, Marek Szczepanik, Rz, 2001.04.02   

Minął czas stowarzyszeń, Grzegorz Sieczkowski, Rz, 1995.05.27

 

Po 1989 roku wiele takich bezprawnie zlikwidowanych stowarzyszeń reaktywowało swoją działalność, powołała swoje władze statutowe i odzyskała dawny majątek.

W takich przypadkach mają szczególne zastosowanie art. 52 oraz art. 54-56 przepisów przejściowych aktualnej ustawy z 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (PrStowU) (tekst jednolity: Dz. U. nr 2001.79.855).

Warto przypomnieć, że począwszy od dnia 1.09.1954 r. dekret z 1954 r. o ogłaszaniu obwieszczeń (OgłObwD1954) zniósł obowiązek publikowania w MP ogłoszeń dotyczących m. in. stowarzyszeń. Wymagane prawem ogłoszenia te były później publikowane w inny sposób, wg uznania sądu.

 

Patrz także:


Warunki i zasady reaktywacji stowarzyszenia

Prawo o stowarzyszeniach z 1932 r. dawało organowi administracji prawo do jego likwidacji, gdy ustała działalność stowarzyszenia. 

Zgodnie z orzecznictwem, prawo żądania zwrotu majątku stowarzyszenia przysługuje wyłącznie samemu reaktywowanemu stowarzyszeniu (działającym w jego imieniu jego statutowym władzom lub kuratorowi), nie zaś jego (byłym) członkom.

Z kolei o unieważnienie decyzji o likwidacji stowarzyszenia wnosić mogą – jako osoby fizyczne – właśnie byli członkowie stowarzyszenia.

 

Warunkiem reaktywacji stowarzyszenia jest zatem, aby wniosek w tej sprawie złożył do Ministra Spraw Wewnętrznych któryś z dawnych członków stowarzyszenia.

1.       któryś z dawnych członków zlikwidowanego stowarzyszenia wnosi (zwykle do MSWiA) o stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia (art. 156 KPA);

2.       sąd powołuje kuratora reaktywowanego stowarzyszenia (art. 603 KPC w zw. z art. 42 &1 KC);

3.       kurator – działając jako zarząd stowarzyszenia – wnosi o zabezpieczenie roszczeń stowarzyszenia do jego dawnego majątku oraz przyjmuje nowych członków (art. 42 &2 KC);

4.       nowo przyjęci członkowie powołują statutowe władze stowarzyszenie i dochodzą praw do dawnego majątku stowarzyszenia;

 

W przypadku, gdy żaden z dawnych członków już nie żyje reaktywacja jest w zasadzie niemożliwa, choć i w takim przypadku byłoby teoretycznie możliwe wniesienie o stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia przez Prokuratora Generalnego – Ministra Sprawiedliwości (art. 184 KPA w zw. z art. 156 KPA), ale kto miałby korzystać z ew. odzyskanego majątku reaktywowanego stowarzyszenia?

 

W każdej sprawie o rozwiązanie stowarzyszenia niezbędny jest udział stowarzyszenia, którego wniosek o rozwiązanie dotyczy. Brak wezwania z urzędu do udziału w toczącym się postępowaniu stowarzyszenia, którego wynik postępowania dotyczy, jak również nieustanowienie w toku postępowania kuratora dla stowarzyszenia, które nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów (np. zarządu) pociąga za sobą nieważność postępowania ([dawny] art. 369 pkt 2 i 5 k.p.c.). 

postanowienie sądu apelacyjnego w Łodzi z dnia 1995.04.12 (sygn. I ACr 123/95, OSA 1995/6/34)


Smutne losy jednego ze stowarzyszeń w kilkanaście lat po reaktywacji

Wielkość rozmieniana na drobne. Przed wojną YMCA budowała, organizowała kursy, prowadziła kluby. Dzisiaj władze kłócą się o majątek, Katarzyna Sadłowska, Rz, 2001.06.01

 


Publikacje prasowe

Poniżej podajemy listę ponad 30 odsyłaczy internetowych do wybranych publikacji prasowych dotyczących reaktywacji dawnych stowarzyszeń i dochodzenia przez nie zwrotu majątku, które zostały opublikowane w dzienniku Rzeczpospolita w okresie od 1993 roku, tj. takich, które dostępne są internetowym archiwum tej gazety. Z publikacji tych można wiele dowiedzieć się o praktyce funkcjonującej w tego rodzaju sprawach. Publikacje wymieniono w kolejności od najnowszych, podając ich pełne oznaczenia (data wydania, gazeta, tytuł, autor).

Kolorem zielonym wyróżniono publikacje opisujące próby reaktywacji stowarzyszenia zakończone sukcesem (na danym etapie i w świetle danej publikacji), a kolorem brązowym te,  które zakończyły się na danym etapie niepowodzeniem.

 

Lp.

Data publ.

Tytuł artykułu

Autor

Omawiane reaktywowane stowarzyszenie

34

2002.03.21

Właściciel nie mógł odzyskać, zasiedzenie nie biegło

Izabela Lewandowska

Ze względu na faktyczny brak możliwości dochodzenia swoich praw w okresie PRL, mimo formalnego upływu terminu, ZBoWiD nie zasiedział nieruchomości w Toruniu, będącej własnością reaktywowanego w 1995 r. Polskiego  Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych (wyrok SN)

33

2001.11.17

Byli członkowie krakowskiego Towarzystwa Ogrodniczego chcą przywrócić je do życia

Renata Majewska

Próba reaktywacji Towarzystwa Ogrodniczego w Krakowie. NSA stwierdził, że skoro brak dokumentów, trzeba przesłuchać świadków. Po tym korzystnym wyroku członkowie Towarzystwa odzyskali nadzieję na reaktywowanie zlikwidowanego w latach 60. stowarzyszenia.

32

2001.07.09

Pokłosie akcji Wisła. Ukraińskie stowarzyszenie chce odzyskać siedzibę

Danuta Frey

Stowarzyszenie Ukraiński Dom Narodowy dochodzi zwrotu dawnej siedziby ukraińskiego Towarzystwa Narodnyj Dim w Przemyślu, przejętej w 1958 r. na własność skarbu państwa.

31

2001.03.02

Łeb w łeb. Walka dwóch organizacji turystycznych o wizerunek kozicy przywołuje w Tatrach widmo Lenina

 

Grzegorz Łyś

Znak kozicy, jako symbol organizacyjny i znak towarowy jest przedmiotem sporu między reaktywowanym przedwojennym Polskim Towarzystwem Turystyczno-Krajoznawczym i Polskim Towarzystwem Tatrzańskim. Obecne PTTK formalnie powstało w 1950 roku z połączenia dawnych PTT i PTK, które się wówczas rozwiązały, powołując równocześnie do życia PTTK i przekazując mu majątek obu organizacji.

30

2000.11.23

Biblioteka Polska w Paryżu. Niczyje księgozbiory

Magdalena Michalska

Przedwojenna Polska Akademia Umiejętności w Krakowie reaktywowana w 1989 r. jest właścicielem księgozbiorów Biblioteki Polskiej w Paryżu.

29

2000.07.05

Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich rozwiązane bezprawnie

Danuta Frey

Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich (SDP) 

28

2000.06.16

Skutki bezprawnych decyzji. NSA. Czy o zwrot szkoły stara się nowe czy reaktywowane stowarzyszenie. Skutki bezprawnych decyzji

Danuta Frey

Dziesięć lat trwają starania Towarzystwa Błogosławionej Kunegundy w Podegrodziu, wspieranego przez gminę i jej mieszkańców, o zwrot siedziby przedwojennej Szkoły Gospodyń Wiejskich (k. N. Sącza).

27

2000.01.12

SDP czeka na sprawiedliwość. Pokłosie stanu wojennego 
 
 

Marek Domagalski

Kolejny etap sprawy Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich (SDP), zlikwidowanego w stanie wojennym, opisanej wcześniej w artykule z dnia 1999.07.15 i 1998.06.19  (poniżej).

W wyniku skargi SD RP, NSA uchylił decyzję MSWiA z 1998 roku stwierdzającą nieważność likwidacji SDP.

26

2000.03.20

Koński hazard w całej Polsce od dziś w rękach Totalizatora

Mariusz Przybylski

Trwa spór o prawo do nieruchomości będącej w posiadaniu Torów Wyścigów Konnych na Służewcu w Warszawie, powstałych przed wojną z inicjatywy Towarzystwa Zachęty do Hodowli Koni w Polsce. W 1999 roku ostatni dwaj żyjący członkowie przedwojennego towarzystwa reaktywowali je i domagają się zwrotu gruntów.

25

1999.11.26

Tylko jedna. Nazwa nie dość odróżniająca

Izabela Lewandowska, Agata Łukaszewicz

Może działać tylko jedno stowarzyszenie mające w nazwie "Polska YMCA" - uznał SN. Oddalił kasację Komitetu Założycielskiego Stowarzyszenia o nazwie "Polska YMCA w Łodzi" od wyroku odmawiającego rejestracji.

24

1999.08.27

Odżyła decyzja z wniosku prymasa Glempa. Towarzystwo Wiedzy Powszechnej kontra Towarzystwo Czytelni Ludowych 

Danuta Frey

Kolejny etap sprawy zlikwidowanego Towarzystwa Czytelni Ludowych, opisanej wcześniej w artykule z dnia 1996.09.19 (poniżej).

23

1999.07.15

Decyzja ze stanu wojennego. Czego szuka w sądzie Stowarzyszenie Dziennikarzy RP 
 

Danuta Frey

Kolejny etap sprawy Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich (SDP), zlikwidowanego w stanie wojennym, opisanej wcześniej w artykule z dnia 1998.06.19 (poniżej). SD RP (uwaga: nazwa nieco myląca) kontra zlikwidowane w stanie wojennym Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich (SDP).

22

1999.07.01

Błędne decyzje. Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich może upomnieć się o swoje 

 

Danuta Frey

NSA uchylił odmowę unieważnienia likwidacji Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich w Łodzi.

21

1999.02.11

TOPR w kapitalizmie. Na ratunek

Jacek Krzemiński

Tatrzańscy ratownicy GOPR-u odłączyli się i reaktywowali przedwojenne Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.

20

1998.06.25

Inne Kurkowe Bractwo. Ta sama nazwa i cel nie wystarczą

Danuta Frey

MSWiA odmówił nowo powstałemu Kurkowemu Bractwu Strzeleckiemu w Pleszewie k/ Kalisza unieważnienia rozwiązania 1949 r. stowarzyszenia o tej samej nazwie.

19

1998.06.24

Byliśmy tylko numerami

 

Andrzej Kaczyński

Kolejny etap sprawy reaktywowanego w 1990 r. Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych, opisanej dalej w artykule z dnia 2002.03.21 (powyżej).

18

1998.06.19

SDP sprzed 1982 r. nadal istnieje. Decyzja o rozwiązaniu nieważna

Renata Krupa

SDP zamierza się reaktywować: powoła kuratora, a następnie odbędzie się walny zjazd, na którym członkowie SDP, należący do niego przed rozwiązaniem w 1982 r. wybiorą nowe władze Stowarzyszenia.

17

1998.05.21

Zakopiański "Sokół" chce odzyskać Sokolnię. Straż Pożarna po Towarzystwie Gimnastycznym

Danuta Frey

Reaktywowane w 1989 r. Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" – gniazdo w Zakopanem – stara się odzyskać swoją dawną nieruchomość.

16

1997.12.08

WARSZAWA. Aukcja i pokaz choinek wykonanych przez artystów. Świąteczna Zachęta

Jan Bończa-Szabłowski

Reaktywowane w 1990 r. Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych zorganizowało imprezę „choinka artystów”.

15

1997.08.20

Powrót do Celestatu. Krakowskie Bractwo Kurkowe

Jerzy Sadecki

Rzecz o działalności zasłużonego Bractwa Kurkowego w Krakowie, powstałego  w XIII w., w 1951 rozwiązanego roku władze PRL, a obecnie reaktywowanego. Brak informacji o kwestiach formalno-majątkowych.

14

1997.03.17

YMCA walczy o gmach

Dział Prawa

Kolejny etap sprawy budynku reaktywowanej Polskiej YMCA opisanej po raz pierwszy w artykule z dnia 1994.11.18 (poniżej).

NSA oddalił skargę YMCA na decyzję z 1984 r. o przekazaniu jej gmachu Kwaterze Głównej ZHP, uznając, że sprawa powinna być rozpatrzona w postępowaniu prowadzonym na podstawie dekretu o gruntach warszawskich.

13

1997.03.10

Spór o własność

Danuta Frey

Kolejny etap sprawy budynku reaktywowanej Polskiej YMCA opisanej po raz pierwszy w artykule z dnia 1994.11.18 (poniżej).

12

1997.01.22

Lekarze wracają na swoje

Danuta Frey

Istniejące nieprzerwanie od 170 lat i zrzeszające obecnie ok. 3.5000 członków Towarzystwo Lekarskie Warszawskie ma szanse odzyskać działki w okolicach Ogrodu Saskiego.

11

1996.12.20

YMCA nadal walczy o gmach. Po raz drugi w sądzie

Danuta Frey

Kolejny etap sprawy budynku reaktywowanej Polskiej YMCA opisanej po raz pierwszy w artykule z dnia 1994.11.18 (poniżej).

10

1996.09.19

Utracony majątek Czytelni Ludowych. Sprawę rozpoczął wniosek prymasa Glempa

 

Danuta Frey

NSA uwzględnił skargę Towarzystwa Wiedzy Powszechnej na decyzję MSW z 1991 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji o likwidacji Towarzystwa Czytelni Ludowych.

9

1995.04.20

Czechy: "Oddajcie to, co nie jest waszą własnością". Reprywatyzacja w Europie Środkowej i Wschodniej

Barbara Sierszuła

Czeska ustawa reprywatyzacyjna nie objęła tzw. osób prawnych (m in. spółek, a także stowarzyszeń).

8

1995.02.28

Społeczność ewangelicka swoje szkoły mogła założyć dopiero po roku 1989

Piotr Adamowicz

Towarzystwo Ewangelickie w Cieszynie, zlikwidowane w 1963 r., a reaktywowane w 1992 r. decyzją MSW,  w odzyskanym budynku uruchomiło liceum.

7

1996.04.01

Nie ten minister. Jak przywrócić stowarzyszenie

Danuta Frey

Nieudana próba reaktywacji Kaliskiego Towarzystwa Muzycznego, zlikwidowanego w 1950 r. Wg NSA o stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji poprzedniego stowarzyszenia mogą wystąpić jedynie jego byli członkowie.

6

1995.03.17

Bractwo Kurkowe bez majątku. Identyczna nazwa i cele to za mało

Danuta Frey

Strzeleckie Bractwo Kurkowe w Ostrowiu Wlkp. Wg NSA o unieważnienie likwidacji stowarzyszenia mogą występować tylko byli członkowie, choćby nawet obecnie nie tworzyli żadnej organizacji. Z kolei prawo żądania zwrotu majątku stowarzyszenia przysługuje natomiast reaktywowanemu stowarzyszeniu, a nie jego członkom.

Gdy ustała działalność stowarzyszenia, Prawo o stowarzyszeniach z 1932 r. dawało organowi administracji prawo do jego likwidacji. 

5

1995.01.03

Cichy chór codziennej pracy. Kościół to najstarsza instytucja charytatywna

Mirosław Usidus

Caritas Polska został reaktywowany w 1990 r., na mocy ustawy o stosunku państwa do Kościoła z 1989 roku, czterdzieści lat po przejęciu przez władze PRL jego majątku, a nawet nazwy. Przed likwidacją w 1950 r. Caritas prowadził prawie 1800 zakładów, w tym żłobki, domy dziecka, przytułki dla starców, szpitale, zakłady specjalne, domy noclegowe i wiele innych rodzajów placówek.

4

1994.11.18

Trwa spór o warszawską Ymkę. Po wyroku sądu

Danuta Frey

Reaktywowane polskie ogniwo międzynarodowego Związku Młodzieży Chrześcijańskiej "Polska YMCA" (ang. Young Men's Christian Associations) dochodzi zwrotu swojego przedwojennego gmachu w Warszawie z krytym basenem, urządzeniami sportowymi i salą teatralną, który w 1984 r. władze przekazały ZHP.

3

1994.11.05

Album korespondentek. Pozdrowienie sokolskie

 

TJŻ

Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", reaktywowane w 1989 r.

2

1994.09.03

Polskie gimnazjum na Zaolziu

Barbara Sierszuła

Majątku około 200 przedwojennych polskich stowarzyszeń na terenie Czech, skonfiskowanego w czasie wojny – nie można odzyskać.

1

1994.08.22

Majątek był, ale już nie ma. Filareci starzy i nowi

Danuta Frey

NSA uznał, że dzisiejsi Filareci nie są następcą prawnym stowarzyszenia działającego przed wojną.

 


Wszelkie prawa autorskie i prawa do baz danych niniejszego Serwisu R  zastrzeżone.

© by Juliusz Bennich-Zalewski (autor i właściciel serwisu)


Data ostatniej aktualizacji strony: 2002.12.22