R-Serwis

www.Reprywatyzacja.info.pl

Tzw. nieruchomości (grunty) warszawskie

Wprowadzenie

Monografia

Stowarzyszenie

Nieruchomości zwracane dobrowolnie przez prezydenta Warszawy od 1996 roku

Dochodzenie roszczeń

Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej gruntu składany w latach 40-tych

Warunki dochodzenia zwrotu nieruchomości w naturze dzisiaj

Stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej ustanowienia czasowej własności gruntu

Kwestia uwłaszczenia nieruchomości z mocy jednej z ustaw

Ponowna decyzja w przedmiocie przyznania prawa wieczystego uzytkowania gruntu

Odszkodowanie w przypadku zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych zaskarżonej decyzji

Wniosek o odszkodowanie za przejętą nieruchomośc z art. 9 dekretu

Zbywalność prawa zabudowy

Publikacje prasowe

Wprowadzenie

Strona niniejsza poświecona jest roszczeniom dotyczącym tzw. nieruchomości warszawskich, przejętych przez Państwo na podstawie dekretu z dnia 26.10.1945 r. o własności użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy oraz nawiązujących do tego dekretu przepisów późniejszych dekretów i ustaw.

W celu ułatwienia odbudowy w większości zniszczonych budynków na terenie Warszawy, na mocy dekretu z 1945 r. o gruntach warszawskich własność wszelkich gruntów połozonych na przedwojennym obszarze m. st. Warszawy przechodziła na własność miasta.

Byli właściciele mieli jednak prawo składać wnioski o przyznanie im prawa własności czasowej gruntu (utraconego lub zamiennego) lub odszkodowania.

Monografia

W 2000 roku wydana została na ten temat doskonała obszerna, monografia, której współautorem jest doskonale w tych sprawach zorientowany, bo zajmujący się nimi na co dzień sędzia NSA:

Grunty warszawskie, Kozłowska D., Mzyk E., s. 265, wyd. ZCO, Z. Góra, 2000 – vide strona Serwisu: Bibliografia.

Stowarzyszenie

Osoby poszkodowane przez dekret zrzesza STOWARZYSZENIE POSZKODOWANYCH MIESZCZAN WARSZAWSKICH – patrz strona Serwisu: Organizacje osób poszkodowanych.

Nieruchomości zwracane dobrowolnie przez prezydenta Warszawy od 1996 roku

Decyzjami prezydenta Warszawy zwrócono dotychczas dawnym właścicielom 1.500 nieruchomości i wypłacono kilkaset milionów złotych odszkodowań

(Resort skarbu państwa kończy prace nad [kolejnym] projektem ustawy reprywatyzacyjnej. Trudne oddawanie, Danuta Frey, Z.P, „Rz”, 2002.12.04).

Dochodzenie roszczeń

Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej gruntu składany w latach 40-tych

Warunki

Podstawową przesłanką było, że "korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania" (art. 7 Dekretu), przy czym należało brać pod uwagę plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w dniu wydania decyzji, a więc często jeszcze przedwojenny (wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2001, sygn. I SA 1112/99, Ani wcześniejszy, ani późniejszy, Danuta Frey, „Rz”, 2001.04.26).

Termin

Wniosek taki należało złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. Upływ tego terminu powodował bowiem wygaśnięcie uprawnień i nie może być przywrócony.

Tryb objęcia w posiadanie gruntu przez gminę określały kolejno rozporządzenia ministra odbudowy z roku 1946, a potem z roku 1948 r. Wg tego ostatniego przy obejmowaniu gruntów w posiadanie przez gminę zrezygnowano z indywidualnego zawiadamiania byłego właściciela, a poprzestano jedynie na podaniu ogłoszenia do publicznej wiadomości w określonym trybie.

Późniejsza uchwała Rady Ministrów nr 11 wyznaczyła dodatkowy termin, a ustawa o gospodarce gruntami z 1985 r. przedłużyła go do końca roku 1988. odnośnie do nieruchomości zabudowanej budynkami, w których skład wchodziło do 20 izb.

Przyjęto zatem, że „objęcie gruntu w posiadanie przez gminę” następowało z dniem wydania odpowiedniego numeru organu (publikatora) urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie, bez względu na to, czy informację o tym rozplakatowano i zamieszczono w jednym z poczytnych stołecznych pism codziennych (orzeczenie NSA (skład 7 sędziów) z dnia 2001.06.28, sygn. OSA 3/01, Bez ogłoszeń i plakatów, Danuta Frey, „Rz”, 2001.06.29).

Przedwczesne złożenie wniosku także zostało uznanen przez NSA za prawnie bezskuteczne (Proceduralne wymogi bierutowskiego dekretu o gruntach warszawskich obowiązują do dziś. Jeden wniosek był za wczesny, drugi za późny, „Rz”, 2002.10.30, Danuta Frey).

Z prawem własności czasowej gruntu wiązała się także własność budynku.

Uprawnione podmioty

Wniosek mogły złożyć następujące uprawnione podmioty:

byli właściciele,
ich prawni następcy będący w posiadaniu gruntu;
osoby reprezentujące ich prawa, w tym także Urząd Likwidacyjny (tak NSA w precedensowym wyroku);

W pierwszej instancji wnioski te rozpatrywał Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy, a w drugiej – Minister Gospodarki Komunalnej.

Wnioski były załatwiane niekiedy dopiero w latach 70-tych i zwykle odmownie, bardzo często niezgodnie z prawem, co może obecnie stanowić podstawę unieważnienia tego rodzaju decyzji.

W pewnych przypadkach możliwe jest uznanie za skuteczne także wniosków złożonych po terminie (orzeczenie NSA z dnia 18 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 2191/01) (Jak odzyskać własną firmę, adw. Jan Stachura i Jan Jacek Olszewski, „Rz”, 2002.10.15).

Warunki dochodzenia zwrotu nieruchomości w naturze dzisiaj

złożenie w ustawowym terminie (w latach 40-tych) przez właściciela lub jego następców prawnych odpowiedniego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej gruntu (patrz wyżej);
w przypadku, gdy wniosek składali następcy prawni byłego właściciela, którzy nie przeprowadzili wcześniej postępowania spadkowego, wymagane było dodatkowo potwierdzenie przez sąd grodzki, że w dniu składania wniosku grunt był w posiadaniu byłego właściciela, a korzystanie z niego dawało się pogodzić z ówcześnie obowiązującym (niekiedy jeszcze przedwojennym) planem zagospodarowania (art. 7 dekretu);

Stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej ustanowienia czasowej własności gruntu

W przypadku, gdy decyzja odmawiająca ustanowienia czasowej własności gruntu wydana zoastła z (rażącym) naruszeniem prawa, możliwe jest dochodzenie stwierdzenia jej nieważności z odzyskanie nieruchomości w naturze, a jeśli to niemożliwe – dochodzenie odszkodowania (art 156 i nast. KPA).

Wniosek o stwierdzenie nieważności dawnej decyzji odmawiającej ustanowienia czasowej własności gruntu

Wniosek o stwierdzenie nieważności dawnej ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania byłemu właścicielowi prawa własności czasowej gruntu należy wnieść odpowiednio do:

Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (jeżeli dawna decyzja wydana została przez organ pierwszej instancji, a grunt jest obecnie własnością gminy (skomunalizowany)),
Urzędu Mieszkalnictwa (jeżeli grunt jest obecnie własnością Skarbu Państwa, a dawna decyzja wydana została przez Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy);
wojewody mazowieckiego.

Odwołanie

Odwołanie stron od takiej decyzji rozpatruje w drugiej instancji wojewoda mazowiecki.

Skarga do NSA

Ewentualną skargę od decyzji wojewody można wnieść do NSA.

Kwestia uwłaszczenia nieruchomości z mocy jednej z ustaw

Jeżeli wydana została przez wojewodę decyzja o uwłaszczeniu nieruchomości z mocy jednej z ustaw – na rzecz gminy, samorządu województwa, wyższej uczelni lub innego podmiotu publicznego, podmiot ten jest także stroną w sprawie zwrotu nieruchomości byłym właścicielom.

(Jaka będzie przyszłość Omegi. Spór byłych właścicieli z marszałkiem województwa mazowieckiego o budynek zajmowany przez warszawski szpital, Danuta Frey, „Rz”, 2002.05.16).

Ponowna decyzja w przedmiocie przyznania prawa wieczystego uzytkowania gruntu

W przypadku prawomocnego stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej przyznania byłemu właścicielowi prawa własności czasowej gruntu, ponowną decyzję w sprawie wniosku złożonego w latach 40-tych wydaje starosta powiatu warszawskiego.

Odwołania od jego decyzji rozpatruje wojewoda mazowiecki.

Odszkodowanie w przypadku zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych zaskarżonej decyzji

Jeżeli uzyskano prawomocne stwierdzenie nieważności dawnej decyzji o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu pod kamienicą, ale zaistniały nieodwracalne skutki prawne zaskarzonej decyzji (w zakresie całości lub części nieruchomości), na przykład niektóre lokale mieszkalne zostału wcześniej sprzedane podmiotom działającym w dobrej wierze (zwykle najemcom), to odnośnie do tej części kamienicy – zamiast zwrotu nieruchomości w naturze – należy się odszkodowanie w wysokości równej wartości tych lokali, bez części poniesionej szkody obejmującej tzw. utracone korzyści (art. 160 KPA).

Wniosek o odszkodowanie za przejętą nieruchomośc z art. 9 dekretu

W razie niezgłoszenia wniosku lub nieprzyznania (z jakichkolwiek przyczyn byłemu właścicielowi wieczystej dzierżawy), zgodnie z art. 9 dekretu, gmina była obowiązana wypłacić odszkodowanie, o ile spełnione zostały dodatkowe przesłanki.

Konieczne było m. in., aby na nieruchomości znajdował się dom jednorodzinny lub by nieruchomość mogła być zabudowana takim domem wg ówcześnie obowiązujących (zwykle jeszcze przedwojejnnych) tzw. planów zabudowy. Liczy się tu stan na dzień 21 listopada 1945 r. (data wejścia dekretu w życie).

Odszkodowań nikomu jednak nie wypłacano, później zaś – z mocy ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami – prawo do odszkodowań wygasło.

Postępowanie z wniosku o odszkodowanie może być prowadzone w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 1997.115.741).

W praktyce aktualnie brak jest możliwości dochodzenia tego rodzaju odszkodowania.

Zbywalność prawa zabudowy

Tzw. prawo zabudowy gruntu warszawskiego, o ile tylko nadal istnieje, jest zbywalne: może być przeniesione na inny podmiot w drodze umowy (przechodzi także z mocy prawa na spadkobierców) (art. 5 &1 dekretu z dnia 26.10.1945 r. o prawie zabudowy; Dz. U. nr 1945.50.280). Spotyka się nieraz umowy sprzedaży tego dawnego prawa.

Publikacje prasowe

Poniżej podajemy listę prawie 200 odsyłaczy internetowych do wybranych publikacji prasowych dotyczących odzyskiwania mienia przejętego z naruszeniem prawa na podstawie dekretu o gruntach warszawskich, zamieszczonych w „Rzeczpospolitej”, w okresie objętym internetowym archiwum tej gazety, tj. od 1993 roku.

Z publikacji tych można wiele dowiedzieć się o aktualnych praktycznych możliwościach dochodzenia tego rodzaju roszczeń.

Publikacje wymieniono w kolejności od najnowszych, podając pełne oznaczenia publikacji (data wydania, gazeta, tytuł, autor).

Lp.	Data Wydania	Tytuł	Autor	Poruszane zagadnienia
167	2002.12.04	Trudne oddawanie. Resort skarbu państwa kończy prace nad projektem ustawy reprywatyzacyjnej	Danuta Frey	Do tej pory zwrócono w samej tylko Warszawie 1.500 nieruchomości
166	2002.11.20	Batalii nie koniec. Spór Orbisu ze spadkobiercami o Hotel Europejski w Warszawie	Danuta Frey
165	2002.11.19	Haberbusch i Schiele znów u ministra. Wniosek o unieważnienie nacjonalizacji będzie rozpatrywany powtórnie	Danuta Frey
164	2002.11.09	Wniosek Lubomirskich wraca do starosty. Planując rozbudowę gmachów Sejmu, nie uwzględniono roszczeń reprywatyzacyjnych	Danuta Frey
164	2002.11.08	Spór o Hotel Europejski jeszcze potrwa. twarta droga dla Orbisu	Izabela Lewandowska
163	2002.10.30	Proceduralne wymogi bierutowskiego dekretu o gruntach warszawskich obowiązują do dziś. Jeden wniosek był za wczesny, drugi za późny	Danuta Frey
162	2002.10.15	Jak odzyskać własną firmę	Jan Jacek Olszewski
161	2002.10.12	Nieruchomości stan wojenny	Stefan Bratkowski
160	2002.09.24	Jak odzyskać własną firmę	Jan Jacek Olszewski
159	2002.09.10	Jak odzyskać własną firmę	Jan Jacek Olszewski
158	2002.09.04	Zlekceważył wyrok. Burmistrz Warszawy Centrum zapłaci 10 tys. zł grzywny	Jerzy Kowalski
157	2002.08.23	Przymusowe przeprowadzki	Anna Koczarska, a.s.
156	2002.08.09	Kamienica nie do obrony. Pismo komisji partyjno-rządowej nie daje tytułu prawnego do nieruchomości	Danuta Frey
155	2002.07.17	Jeden artykuł, różne wyroki. Ostatnia uchwała Sądu Najwyższego niekorzystnie zmieniła dotychczasową interpretację przepisów o zasiedzeniu nieruchomości państwowej	Danuta Frey
154	2002.07.15	Czy skórka warta wyprawki. Nieruchomości wnoszone aportem do prywatnych spółek	Agnieszka Stefańska, Grażyna Błaszczak
153	2002.07.15	Nieruchomości - Budownictwo - Warszawa. Spór o działkę. Hipokrates upodobał sobie Ujazdów	Grzegorz Sowula
152	2002.05.27	Oddajcie Foksal. Spadek po komunizmie - niewyrównane krzywdy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich	Filip Frydrykiewcz
151	2002.05.16	Jaka będzie przyszłość Omegi. Spór byłych właścicieli z marszałkiem województwa mazowieckiego o budynek zajmowany przez warszawski szpital	Danuta Frey
150	2002.05.15	Tajemnicze zaginięcie pełnomocnictw. Radziwiłłowie chcą odzyskać pałacyk zajmowany przez Ambasadę Szwajcarii	Danuta Frey
149	2002.05.08	Odzyskany grunt warszawski na sprzedaż. Czy należy się dziesięcioprocentowy podatek	Izabela Lewandowska
148	2002.03.01	Spadku nie było, podatek trzeba płacić. Przepisy sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości i zdrowym rozsądkiem	Danuta Frey
147	2002.02.27	Córki prezydenta Raczyńskiego upominają się o pałac. Sąd uchylił odmowę reprywatyzacji gmachu warszawskiej ASP	Danuta Frey
146	2002.01.19	Automobilklub czeka na nowe decyzje. Miarodajny jest plan zagospodarowania przestrzennego	Danuta Frey
145	2001.12.12	Ukarany grzywną za nieuszanowanie wyroku. Starosta wydał decyzję 10 miesięcy po terminie określonym przez NSA	Renata Majewska
144	2001.12.03	Jedenaście lat starań, finał wciąż odległy. Sąd zajmie się sprawą mieszkania, dawniej gen. Ciastonia, teraz - warszawskiej adwokatki	Danuta Frey
143	2001.11.22	Wyjaśnienie	Dział Prawa
142	2001.10.23	Zarzut: KRN nie była parlamentem. Pierwsza próba podważenia legalności dekretu o gruntach warszawskich	Danuta Frey
141	2001.09.29	Orbis czeka na decyzję starosty. W procesach reprywatyzacyjnych nadszedł czas na warszawski hotel Forum	Danuta Frey Renata Krupa
140	2001.09.28	Spór o grunt pod Białym Domem. Roszczenie spadkobierców wydawców przedwojennego Kuriera Warszawskiego	Danuta Frey
139	2001.09.11	Ugoda nie zakończyła sporu. O Dom pod Królami w Warszawie upominają się Kościół, ZAiKS i spadkobiercy Branickich	Danuta Frey
138	2001.09.08	Prawo wieczystego użytkowania dla byłego właściciela. Jak liczyć pięcioletni okres warunkujący podatek od sprzedaży nieruchomości	Wanda Lewańska
137	2001.08.28	Gdy gmina sprzedaje cudze. Kupującego nie chroni wpis w księdze	Izabela Lewandowska
136	2001.07.30	Ambasady do zwrotu	Danuta Frey
135	2001.07.26	Co ma zrobić sąd, a co urząd. Wywłaszczeni po 30 latach mają szanse na odszkodowanie	Marek Domagalski
134	2001.07.19	Cywilne wątki wojny o Hotel Europejski	Marek Domagalski
133	2001.07.18	Po ośmiu latach nadal bez finału. Rodzina Whiteheadów domaga się zwrotu działki, a za nakłady na budynek chce się rozliczyć	Danuta Frey
132	2001.07.16	Status wnioskodawcy nie może budzić wątpliwości	Danuta Frey
131	2001.07.05	Willę oddano w użytkowanie prawidłowo	Renata Majewska
130	2001.06.29	Bez ogłoszeń i plakatów	Danuta Frey
129	2001.06.18	Rozstrzyga naruszenie prawa, a nie względy społeczne	Danuta Frey
128	2001.05.07	Nieruchomości - budownictwo w Warszawie	Autorzy Rzeczpospolitej
127	2001.04.30	Z ostatniego tygodnia	Ewa Zychowicz
126	2001.04.26	Ani wcześniejszy, ani późniejszy	Danuta Frey
125	2001.04.14	Jak zabrano Szopy Niemieckie	Danuta Frey
124	2001.04.09	Córki prezydenta RP na uchodźstwie upominają się o własność ojca	Danuta Frey
123	2001.02.15	Odbudowała za zgodą władz	Danuta Frey
122	2000.11.22	ZUS czy spadkobierczyni	Hanna Fedorowicz
121	2000.11.06	Przegląd informacji branżowych z ostatniego tygodnia	Ewa Zychowicz
120	2000.10.30	Odszkodowanie nie przeszkadza unieważnieniu	Danuta Frey
119	2000.10.16	Najpierw góral wygrał z wojewodą	Danuta Frey
118	2000.09.23	Bezskuteczna skarga Stronnictwa Demokratycznego	Danuta Frey
117	2000.09.13	Decyduje wpis w księdze wieczystej	Danuta Frey
116	2000.09.05	Właściciele wykupionych mieszkań są stroną	Danuta Frey
115	2000.08.21	Dziesięć lat czekania	Danuta Frey